Pascha (Wielkanoc)
Pascha - święto chrześcijańskie, głównie w kościołach wschodnich, odpowiednik Wielkanocy u katolików. Obchodzone na cześć zmartwychwstania Jezusa. W tym dniu w kościołach wschodnich odprawiane są bardzo uroczyste nabożeństwa.
[edytuj] Pascha w Kościele prawosławnym i Katolickich Kościołach wschodnich
W Kościele prawosławnym i Katolickich Kościołach wschodnich w nocy z Wielkiej Soboty na Niedzielę Wielkanocną odprawiana jest uroczysta Jutrznia paschalna.
Na początku kapłan, ubrany w odświętne szaty liturgiczne koloru białego, intonuje trzykrotnie wielkanocny troparion: "Chrystus powstał z martwych, śmiercią podeptał śmierć, i będącym w grobach życie dał" (cs. "Christos woskresie iz miertwych, smertiju smiert popraw', i suszczim wo grobiech żiwot darowaw").
Po trzykrotnym okrążeniu cerkwi przez duchowieństwo i wiernych, kapłan uderza trzykrotnie krzyżem w bramę cerkwi - symbolizuje to odwalenie kamienia od grobu zmartwychwstałego Chrystusa. Procesja wchodzi do środka, gdzie śpiewa się wielkanocną antyfonę: "Zmartwychwstanie Twoje, Chryste Zbawicielu, aniołowie opiewają na niebiosach, i dozwól także nam czystym sercem Ciebie sławić".
Potem kapłan śpiewa na przemian z wiernymi, przeplatany stichami troparion paschalny. Następnie diakon śpiewa Wielką Ektenię, po której rozbrzmiewa radosny śpiew hymnu - Kanonu paschalnego autorstwa św. Jana z Damaszku. Po każdej strofie (irmosie) hymnu diakon śpiewa małą ektenię. Okadza się także ikonostas, cerkiew i wiernych; w trakcie śpiewu kapłan wielokrotnie wychodzi przed ikonostas (co symbolizuje ukazywanie się Zmartwychwstałego Pana uczniom) i, okadzając wiernych i świątynię, wznosi okrzyk "Chrystus zmartwychwstał!" (cs. "Christos woskresie"), na co wierni odpowiadają zawołaniem "Prawdziwie zmartwychwstał!" (cs. "Woistinu woskresie").
Następnie śpiewane są trzy końcowe psalmy z psałterza, a po nich tzw. stichiry Paschy - hymny opiewające cud Zmartwychwstania. Potem kapłan odczytuje wielkanocną homilię autorstwa świętego Jana Chryzostoma.
Dalej następuje ektenia błagania i prositelnaja ektenia. Jutrznia kończy się uroczystym rozesłaniem wiernych i trzykrotnym śpiewem troparionu paschalnego, który de facto rozpoczyna już św. Liturgię.
Bardzo uroczysta Boska liturgia sprawowana jest wg tekstu św. Jana Chryzostoma. W czasie Liturgii Ewangelia - pierwszy rozdział ze świętego Jana - śpiewana jest w wielu językach (najczęściej w greckim, cerkiewnosłowiańskim i łacińskim) na znak uniwersalnego i kosmicznego triumfu wiary. Podczas liturgii nieustannie śpiewany jest troparion paschalny: "Chrystus powstał z martwych...". Na zakończenie ma miejsce obrzęd myronowania - namaszczenia wiernych świętym olejem. Po liturgii kapłan święci artos - chleb, przeznaczony do rozdania wiernym.
W czasie tygodnia paschalnego (który kończy się Niedzielą Świętego Tomasza), Carskie Wrota ikonostasu są cały czas otwarte, na znak odwalonego kamienia od grobu Chrystusa. W tym czasie codziennie sprawuje się uroczystą jutrznię i św. Liturgię, podobnie jak w sam Dzień Zmartwychwstania.
Przez cały okres paschalny wierni witając się, wypowiadają paschalne pozdrowienie: "Chrystus zmartwychwstał!" - "Prawdziwie zmartwychwstał!".